O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12 noyabrdagi PF-6110-son Farmonning 11-bandi muvofiq, Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan hamkorlikda sog‘liqni saqlash tizimida «Korrupsiyasiz soha» loyihasini amalga oshirish belgilangan.
Mazkur loyiha doirasida Agentlik vazirlik bilan birgalikda davolash profilaktika muassasalarida bepul va pullik tibbiy xizmat ko‘rsatilishi, tibbiyot muassasalarining joriy holati, dori vositalariva tibbiy anjomlar bilan taʼminlanganligi kabi qator masalalar yuzasidan joyiga chiqqan holda o‘rganish ishlari tashkil etib kelmoqda.
Viloyat sog‘liqni saqlash boshqarmasi va uning tarkibidagi muassasalarda jami 40,163 nafar tibbiyot xodimi faoliyat yuritayotgan bo‘lib, undan 2020-2021-yillarda 1 984 nafar soha xodimiga nisbatan turli shakldagi qonun buzilishi va korrupsiyaviy holatlar yuzasidan xizmat tekshiruvlari o‘tkazilgan.
Shuningdek, kasbiy vazifalarini lozim darajada bajarmaganva sustkashlikka yo‘l qo‘ygan 2 575 nafar xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomalari bekor qilingan. Shu muddat oralig‘ida 2 651 nafar tibbiyot xodimlari intizomiy javobgarlikka tortilgan.
Tahlillarga ko‘ra, viloyat sog‘liqni saqlash tizimida kadrlar siyosatining to‘g‘ri tashkil etilmaganligi, bunda ishga qabul qilish, lavozimga tayinlash va rotatsiya qilish jarayonida korrupsiyaviy xavf-xatarlarning oldini olishga qaratilgan aniq meʼyorlarning joriy etilmaganligi korrupsion holatlarni vujudga keltiruvchi asosiy omillardan biri bo‘lib qolmoqda.
Jumladan, viloyat sog‘liqni saqlash tizimidagi kadrlarning ishlash davomiyligi o‘rganilganda 39 ta tibbiyot muassasasidagi kadrlar bo‘limiga masʼul shaxslarning 22 nafari (67 %) lavozimga tayinlanganligiga 6 yildan oshgan bo‘lib, shundan 7 nafari 25-27 yil, 4 nafari 10-20 yil, 11 nafari esa 5-10 yildan buyon ayni bir rahbarlik lavozimida ishlab kelmoqda. Bunday holatni viloyat tibbiyot muassasalari boshliqlari kesimida ham ko‘rish mumkin. Yaʼni, ulardan 4 nafari 10-20 yilgacha bo‘lgan muddatda, 3 nafari 10 yildan buyon faoliyat ko‘rsatmoqda.
Viloyatda tibbiyot muassasalari xodimlari tomonidan 2020-yilda 12 ta, 2021-yilda 16 ta holatda pora evaziga ishga qo‘yish uchun taʼmagirlik jinoyatlari sodir etilgan.
Masalan, Shofirkon tumani tibbiyot birlashmasida kadrlar bo‘limi mansabdori 1998 yildan (23 yildan) buyon ishlab kelayotgan bo‘lib, ushbu mansabdor tomondan 2020 va 2021 yillarda birlashmada taʼmagirlik evaziga ishga joylashtirish bilan bog‘liq 2 ta jinoyat sodir etilgan.
Yoki, Viloyat teri tanosil kasalliklari dispanserida kadrlar bo‘limi boshlig‘i 1994 yildan (27 yildan) beri ishlab kelayotgan bo‘lib, ushbu muassasada ham taʼmagirlik evaziga ishga joylashtirish bilan bog‘liq 2 ta jinoyat sodir etilgan.
Tizimda o‘rta maxsus maʼlumotli kadrlarning maqsadli tayyorlash tizimi to‘g‘ri prognozlashtirilmagani viloyatda xodimlarni ishga qabul qilinishi mavjud shtat birliklariga nisbatan nomutanosib tarzda shakllanishiga olib kelgan. Viloyatda birgina 2020-yilda tibbiyot texnikumlarini 1 391 nafar o‘quvchi bitirgan bo‘lib, ularning atigi 194 nafari (14%) tibbiyot muassasalariga ishga joylashgan.
Kadrlar siyosatida korrupiyaviy holatlarni keltirib chiqaruvchi omillardan yana biri aksariyat tibbiyot muassasalarida mehnat qonuchiligi talablariga zid ravishda yaqin qarindosh-urug‘larning o‘zaro bo‘ysunuv asosida xizmat qilib kelayotganligidir. Jumladan, 493 ta holatda tibbiyot muassasada o‘zaro qarindoshlar faoliyat yuritayotgan bo‘lsa, shundan 214 ta holatda muassasa rahbariyatiga bevosita bo‘ysunib yoki uning nazorati ostida xizmat qilayotganligi maʼlum bo‘ldi.
Misol uchun, viloyat ruhiy-asab kasalliklari dispanserida 18 nafar o‘zaro qarindoshlar birgalikda ishlab kelmoqda. Bu kabi holatlar deyarli barcha tibbiyot muassasalarida kuzatilmoqda.
Yuzaga kelayotgan korrupsion holatlar tibbiyot muassasalarida bo‘sh ish o‘rinlari (vakansiya)ni ochiqlamaslik, ular to‘g‘risidagi maʼlumotlarni o‘z vaqtida keng jamoatchilikka yetkazmaslik bilan ham bog‘liqdir.
Jumladan, 2020-2021-yillarda tizimda bo‘sh ish o‘rinlarini yashirish bilan bog‘liq 33 ta qonun buzilish holatlari aniqlangan. Birgina o‘tgan yilda tibbiyot muassasalarida ishga olish bilan bog‘liq 13 ta jinoyat sodir qilingan. Tahlil qilinganda 7 ta holatda muassasada aslida bo‘sh ish o‘rinlari mavjud bo‘lgan.
Masalan, Buxoro shahridagi 3-sonli poliklinika kadrlar bo‘yicha katta inspektori lavozimida faoliyat yuritgan xodim 2021 yil oktyabr oyida fuqaroni hamshira vazifasiga ishga qabul qilish evaziga 600 AQSH dollari pora olgan vaqtda ushlangan. Vaholanki, jinoyat sodir bo‘lgan paytda ushbu muassasada 2 nafar o‘rta tibbiy xodim tug‘ruq va bola parvarishlash taʼtiliga chiqayotganligi hisobiga bo‘sh ish o‘rni bo‘lgan.
Aytish lozimki, sog‘liqni saqlash sohasida yuzaga kelayotgan bu kabi tizimli muammolar nafaqat birgina viloyat, balki aynan respublika miqyosida korrupsiyaga oid huquqbuzarliklarni yuzaga keltiruvchi asosiy omillar sifatida saqlanib qolmoqda.
Shunga muvofiq, sog‘liqni saqlash tizimida «Korrupsiyasiz soha» loyihasi doirasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini oshirish maqsadida quyidagilar taklif etiladi:
1. Sog‘liqni saqlash vazirligining rasmiy veb-saytida tizimdagi barcha muassasalar kesimida bo‘sh ish o‘rinlari haqida maʼlumotlarni aks ettiruvchi alohida bo‘lim ochish va har oy yakuni bo‘yicha bu haqdagi maʼlumotlarni kiritib borish;
Bo‘sh ish o‘rnini qidirayotgan fuqaro buni real vaqt rejimida amalga oshirishini inobatga olib, qayd etilgan taklifni onlayn kiritib borish tartibini joriy etish;
2. Tibbiyot muassasalariga ishga qabul qilish jarayonidagi byurokratik to‘siqlarni bartaraf etish va xodimlarni ishga qabul qilishni ochiq tanlov asosida amalga oshirish hamda tanlov doirasida o‘tkaziladigan sinov tadbirlarini Internet tarmog‘i orqali real vaqt rejimida kuzatishni nazarda tutuvchi tartib joriy etishga oid aniq chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqish;
3. Sog‘liqni saqlash sohasida korrupsiya xavf-xatari yuqori bo‘lgan yo‘nalishlarni aniqlash maqsadida respublika va hududiy tibbiyot muassasalari kesimida ilmiy tadqiqotlar o‘tkazish;
Tadqiqot natijalari asosida korrupsiya xavfi yuqori bo‘lgansoha, vazifa va lavozimlar ro‘yxatini shakllantirish hamda korrupsiyaga qarshi idoraviy chora-tadbirlarni joriy etish bo‘yicha chora-tadbirlar belgilash;
4. Sog‘liqni saqlash tizimidagi tibbiyot muassasalari faoliyatiga zamonaviy boshqaruv menejment tizimini joriy etish;
Bunda vazirlik tizimidagi tibbiyot muassasalari birinchi rahbarligi uchun “Bosh menejer” lavozimini bosqichma-bosqich joriy etish va ushbu lavozimga asosiy faoliyati professional boshqaruv bo‘lgan kadrlarni jalb etish, shuningdek, Bosh shifokor lavozimini ham saqlab qolgan holda“Bosh menejer o‘rinbosari-davolash ishlari bo‘yicha bosh shifokor” lavozimini joriy etish chora-tadbirlarini ishlab chiqish;
5. Sohada elektron tibbiy xizmat ko‘rsatishni birlamchi vazifa deb belgilash va aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatishning barcha bosqichida inson omilini qisqartirish, elektron ko‘rsatiladigan xizmatlar sonini ko‘paytirish bo‘yicha aniq takliflar ishlab chiqish;
6. Tibbiyot sohasida byudjet mablag‘larining maqsadsiz sarflanishi, o‘zlashtirilishi yoki talon-toroj etilishiga nisbatan kuchli jamoatchilik nazoratini o‘rnatish maqsadida barcha tibbiyot muassasalarini moliyalashtirishda aholi jon boshiga moliyalashtirish tizimini joriy etish.
Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi
Axborot xizmati
